İÇİNDEKİLER

1. Dilekçe Nedir? — Tanım ve Kavramsal Çerçeve
2. Dilekçenin Tarihsel Arka Planı
3. Dilekçenin Temel Özellikleri
4. Dilekçenin Zorunlu Bölümleri — Ayrıntılı Açıklama
5. Dilekçe Yazım Kuralları — Dil, Biçim ve İçerik
6. Dilekçe Türleri
7. Sık Yapılan Hatalar ve Karşılaştırmalı Örnekler
8. Dilekçede Hukuki Dayanak ve Yasal Çerçeve

---

BÖLÜM 1

Dilekçe Nedir? — Tanım ve Kavramsal Çerçeve

TANIM

“Dilekçe; bir kişinin ya da grubun, bir makama, kuruma veya yetkili kişiye yönelik olarak hakkını, isteğini, şikâyetini ya da talebini yasal bir çerçevede, belirli kurallara uygun biçimde yazılı olarak bildirdiği resmî başvuru belgesidir.”

Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu (2023) ve 3071 Sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun (1984) esas alınarak derlenmiştir.

Türkçede “dilekçe” sözcüğü “dilek” (istek, arzu) kökeninden türemiştir. Batı dillerinde petition (İngilizce/Fransızca — talep, başvuru) ve Gesuch (Almanca — resmî başvuru) karşılıkları kullanılmaktadır. Her dildeki karşılık, sözcüğün özünü ortaya koyar: Dilekçe bir talep bildirimidir.

Dilekçe; kişisel bir istek ya da şikâyeti değil, hukuki zeminde ve saygılı bir dille kaleme alınmış resmî bir başvuruyu temsil eder. Bu nedenle dili ve biçimi gündelik yazışmalardan oldukça farklıdır. Devlet kurumlarına, üniversitelere, mahkemelere ve resmî makamlara yapılan dilekçeler belirli hukuki zorunluluklar taşır.

Temel ilke: Dilekçe ne kadar haklı bir talebi içerirse içersin, biçim kurallarına uymuyorsa işleme konulmayabilir ya da reddedilebilir. İçerik kadar biçim de belirleyicidir.

---

BÖLÜM 2

Dilekçenin Tarihsel Arka Planı

Dilekçe, yazı kültürünün ortaya çıkmasıyla birlikte var olan en eski resmî yazı biçimlerinden biridir. Eski Mısır papirüslerinde, Antik Roma hukuk belgelerinde ve Osmanlı arşivlerinde dilekçenin öncüllerine rastlanır.

Osmanlı dönemi: arzuhal geleneği

Osmanlı’da dilekçeye karşılık gelen arzuhal (arzu + hâl; istek ve durum bildirimi), bir kâtip ya da bu işte uzman kişi tarafından yazılan resmî başvuru belgesidir. Halkın büyük bölümü okuma yazma bilmediğinden “arzuhalci” adı verilen meslek erbabı bu belgeleri ücret karşılığı yazardı. Arzuhalin biçimi katı kurallara bağlıydı: dua cümlesi, padişaha ya da vezire saygı ifadesi, talep ve tekrar dua.

Cumhuriyet dönemi: yasal güvence

Cumhuriyet döneminde dilekçe hakkı, 1982 Anayasası’nın 74. maddesiyle anayasal güvence altına alınmıştır. 1984 yılında çıkarılan 3071 Sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun ise dilekçenin yasal çerçevesini belirlemiştir. Bu kanuna göre Türk vatandaşları ve Türkiye’de yaşayan yabancılar, dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara başvurma hakkına sahiptir.

Yasal güvence:
1982 Anayasası Madde 74:
“Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazı ile başvurma hakkına sahiptir.”

---

BÖLÜM 3

Dilekçenin Temel Özellikleri

Geçerli ve etkili bir dilekçenin taşıması gereken temel özellikler:

1. Belirli bir makama yönelik olma
   Her dilekçe, belirli bir kuruma ya da yetkili makama hitap eder. “Kime yazıldığı” belirsiz olan dilekçe işleme konulmaz.
2. Yazılı olma zorunluluğu
   Dilekçe sözlü değil, yazılı bir belgedir.
3. İmzalı olma
   Dilekçenin hukuki geçerliliği için başvuru sahibinin imzası zorunludur.
4. Ad, soyad ve adres bildirimi
   Başvuru sahibinin kimlik bilgileri eksiksiz yer almalıdır.
5. Açık, net ve anlaşılır içerik
   Talep açık ve öz şekilde ifade edilmelidir.
6. Saygılı ve resmî dil
   Emir kipinden ve sert ifadelerden kaçınılır.
7. Konu sınırlılığı
   Bir dilekçede mümkün olduğunca tek konu ele alınmalıdır.
8. Tarih bildirimi
   Dilekçede tarih mutlaka yer almalıdır.

Bölüm 4
Dilekçenin Zorunlu Bölümleri — Ayrıntılı Açıklama

Standart bir dilekçe aşağıdaki bölümlerden oluşur. Her bölüm zorunludur; atlanması dilekçenin işleme konulmamasına yol açabilir.

BÖLÜM ADI	İçerik ve Kurallar	Örnek
MAKAM (Başlık)	Dilekçenin kime yazıldığını gösteren kısım. Sayfanın üst ortasına ya da üst sağına yazılır. Kurumun resmi adı eksiksiz verilir.	…ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE
KONU	Dilekçenin amacını tek cümleyle özetler. “Konu” yazıldıktan sonra iki nokta üst üste konur; kısa ve öz biçimde yazılır.	Konu: Transkript Belgesi Talebi
AÇIKLAMA	Dilekçenin esas içeriğidir. Paragraf biçiminde, saygılı ve anlaşılır dille yazılır. Gerekçe açıklanır, talep bildirilir. Çok uzun olmamalıdır.	… gereği arz ederim.
İMZA	Dilekçeci el imzasını atar; altına ya da yanına ad ve soyadını büyük harfle yazar.	(İmza)      Ali YILMAZ
ADRES	Tebligat adresi, telefon numarası ve varsa e-posta adresi. İmzanın altında ya da dilekçenin sonunda yer alır.	Adres: …   Tel: 0555 000 00 00
EKLER	Dilekçeye eklenen belgelerin listesi. ‘Ekler:’ başlığı altında madde madde sıralanır.	Ekler: 1. Öğrenci belgesi 2. Kimlik fotokopisi

Bölüm 5

Dilekçe Yazım Kuralları — Dil, Biçim ve İçerik

Dil kuralları

Kural	Doğru	Yanlış
Saygı ifadesi ile bitirme	“…gereğinin yapılmasını arz ederim.” / “…bilgilerinize arz ederim”	“…bekliyorum.” / “…istiyorum.” / “…yapın.”
Geniş zaman / şimdiki zaman	“Öğrencisi bulunmaktayım.” / “…arz ederim.”	“Öğrencisiyim.” / “…ediyorum.”
Üçüncü şahıs resmiyeti	“Adı geçen öğrenci…” / “Dilekçe sahibi…”	“Ben… istiyorum.” (aşırı kişisel ton)
Unvanlı hitap	“Sayın Rektörlük…” / “Sayın Müdürlük…”	“Hocam…” / “Yetkili…” / “Siz…”
Kısaltma kullanmama	“Türkiye Cumhuriyeti” tam yazılır.	“TC”, “vb.”, “vs.” (resmî metinde tercih edilmez)
Rakam yazımı	Önemli rakamlar hem sayıyla hem yazıyla: “3 (üç)”	Yalnızca rakamla: “3” (hukuki metinde sorun yaratabilir)

---

Biçim kuralları

Kâğıt: A4 beyaz kâğıt kullanılır.
Kenar boşlukları: Sol 2,5 cm, sağ 2 ,5cm, üst ve alt 2,5 cm önerilir.
Yazı tipi: Okunması kolay bir yazı tipi seçilir (Times New Roman 12 punto).
Satır aralığı: 1,5 ya da 2 satır.
Hizalama: Makam kısmı orta ya da sağa hizalı; gövde metni iki yana yaslı (justify) yazılır.

---

İçerik kuralları

✓ Gerekçeyi açıkla: Talep edilen şeyin neden gerekli olduğunu kısaca belirt. Gerekçesiz talep zayıf kalır.

✓ Tek talep ilkesi: Bir dilekçede mümkünse tek bir şey isteyin. Birden fazla talep varsa ayrı dilekçeler daha etkilidir.

✓ Yasal dayanak ekle: Mümkünse talebinizin hangi yasal düzenlemeye dayandığını belirtin:
“Yükseköğretim Kanunu’nun … maddesi uyarınca…”

✓ Belge ve ek bildirimi: Başvuruyu destekleyen belgeler ekleniyorsa “Ekler” bölümünde listelenmelidir.

✓ Olumlu yanıt talep et: Dilekçe bir saldırı değil, bir taleptir. “Gereğini saygılarımla arz ederim” bitişi bu tonu korur.

BÖLÜM 6

Dilekçe Türleri

Dilekçe Türü	Tanım	Örnek Durum
Talep dilekçesi	Belirli bir hizmet, belge ya da işlem için yapılan başvuru.	Transkript talebi, kayıt dondurma, ders saydırma, sertifika talebi
Şikâyet dilekçesi	Haksız bir uygulama, davranış ya da duruma karşı yapılan resmî itiraz.	Not itirazı, hizmet şikâyeti, ayrımcılık bildirimi
Başvuru dilekçesi	Bir pozisyon, program ya da imkân için yapılan resmî başvuru.	İş başvurusu, burs başvurusu, yüksek lisans başvurusu
İtiraz dilekçesi	Alınan bir karara, cezaya ya da uygulamaya itiraz.	Sınav sonucu itirazı, disiplin cezasına itiraz
Bilgi / Belge talebi	Bir kurum ya da kişiden belge ya da bilgi istemek.	Bilgi edinme hakkı kapsamında başvuru (4982 sayılı Kanun)

Mazeret / İzin dilekçesi	Devamsızlık, hastalık ya da zorunlu durum nedeniyle mazeret bildirimi.	Sınav mazereti, izin talebi, devamsızlık belgesi
İzin / Onay dilekçesi	Belirli bir eylem ya da faaliyet için önceden onay almak

BÖLÜM 7

Sık Yapılan Hatalar ve Karşılaştırmalı Örnekler

! İmzasız dilekçe: En sık yapılan ve en ağır sonucu olan hatadır. İmzasız dilekçe hukuki olarak geçersizdir; 3071 sayılı Kanun gereği işleme konulmaz.

! Makamı yanlış yazmak: “Rektörlüğüne” yerine “Rektöre” ya da “Rektör’e” yazmak biçim hatasıdır. Makam daima “-e / -a” yönelme hâliyle bitirilir ve büyük harfle yazılır.

! Konu bölümünü atlama: Konu bölümü olmayan dilekçeler ilgili birime yönlendirilemez; takip ve arşivleme güçleşir.

! Duygusal ve şikâyetçi dil: “Bu haksızlık kabul edilemez!”, “Artık tahammül edemiyorum!” gibi ifadeler dilekçeyi resmî olmaktan çıkarır. Şikâyet olsa bile nesnel bir dil korunmalıdır.

! Adres yazımını unutmak: Yasal zorunluluktur. Adres yoksa tebligat yapılamaz; dilekçe iade edilebilir.

! Ekler bölümünü doldurmamak: Ek gönderilmişse mutlaka listelenmelidir. Listelenmemiş ek kaybolabilir ya da “gönderilmedi” sayılabilir.

! Çok uzun gövde metni: Birkaç sayfa süren ayrıntılı anlatım dilekçeyi zayıflatır. İdeal dilekçe gövdesi 3–5 paragraf, toplamda yarım sayfadan kısa olmalıdır.

! Tarih yazmamak: Tarihsiz dilekçe arşivlenemez. Ayrıca başvuru süresi hesaplamalarında tarih belirleyicidir.

BÖLÜM 8

Dilekçede Hukuki Dayanak ve Yasal Çerçeve

Dilekçe hakkı Türkiye’de hem anayasal hem de yasal güvence altındadır. Dilekçe yazarken bu hukuki çerçeveyi bilmek; hem haklarınızı bilmenizi hem de dilekçenizi daha güçlü kurmanızı sağlar.

---

Temel yasal düzenlemeler

Yasal Düzenleme Kapsam Önemli Hüküm
1982 Anayasası Madde 74 Dilekçe hakkının anayasal temeli Türk vatandaşları ve Türkiye’de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazılı olarak başvurma hakkına sahiptir.

3071 Sayılı Kanun (1984) Dilekçe Hakkı Kanunu Dilekçenin içeriği, geçerliliği ve yanıt süresi düzenlenir. Dilekçede ad, soyad, imza ve adres zorunludur. İmzasız dilekçeler işleme konulmaz. Yanıt süresi 30 gündür.

4982 Sayılı Kanun (2003) Bilgi Edinme Kanunu Kamu kurum ve kuruluşlarından bilgi ve belge talep etme hakkı tanır. Her gerçek ve tüzel kişi, kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi edinme başvurusunda bulunabilir.

5176 Sayılı Kanun (2004) Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kamu görevlilerine yönelik etik ihlal şikâyetlerini kapsar. Kamu görevlilerinin etik dışı davranışları hakkında Etik Kurulu’na şikâyet dilekçesi verilebilir.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Devlet memurlarına yönelik idari başvurular İdari işlemlere karşı itiraz hakkı ve idari yargı yolu dilekçeyle başlatılır.

30 Günlük Yanıt Süresi Hakkı

3071 sayılı Kanun’a göre dilekçelere en geç 30 gün içinde yanıt verilmesi zorunludur. Bu süre içinde yanıt verilmezse ilgili kuruma hatırlatma yazısı gönderilebilir ya da Kamu Denetçiliği Kurumu’na (Ombudsman) başvurulabilir. Üniversite dilekçeleri için bu süre, kurumun iç yönetmeliğine göre daha kısa olabilir.

---

Dilekçenin Reddedilmesi Durumunda

Talebinizin reddedilmesi hâlinde şu yollar açıktır:

• İdari itiraz — Ret kararını veren makamın bir üst birimine itiraz
• Yargı yolu — İdare mahkemesinde iptal davası açma (idari işlem niteliğindeki kararlar için)
• Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman) — Ücretsiz ve kolay erişilebilir bir başvuru mercii

---

Son Söz

Dilekçe; bir bireyin devletle, kurumla ya da yetkili makamla yazılı olarak kurduğu en temel ve en demokratik iletişim biçimidir. İyi yazılmış bir dilekçe hem talebinizi hızlandırır hem de sizi ciddiye alınacak bir başvurucu olarak tanımlar. Bu ders notundaki kurallar ve şablonlar, yaşamınızın herhangi bir döneminde — üniversitede, iş hayatında, kamu kurumlarında — doğrudan işe yarayacak pratik bir rehberdir.

Anayasal Bir Hak Olarak Dilekçe Hakkı

Resmî Yazışma Kuralları

Klasik Açıklamalı Test

Online Test

← Türk Dili 2 ders notlarına dön