Noktalama İşaretleri | Kurallar, Örnekler ve Sorular

📝 Teste Geç

Noktalama İşaretlerini Üniversite Düzeyinde Nasıl Okumalıyız?

Noktalama işaretleri yalnızca yazıya durak ekleyen biçimsel araçlar değildir. Yazılı dilde söz dizimsel sınırları, anlam ilişkilerini, vurgu alanını ve söyleyiş biçimini görünür hâle getirir. Konuşmada ses tonu, durak, jest ve bağlamla kurduğumuz birçok ayrım yazıda noktalama ile gösterilir. Bu nedenle doğru noktalama, bir metnin yalnız görünüşünü değil, doğrudan anlamını ve yorumlanma biçimini etkiler.

Bir cümlede hangi işaretin kullanılacağını belirlerken üç soruyla ilerlemek yararlıdır: Birincisi, cümlede birbirinden ayrılması gereken eş görevli ögeler veya bağımsız yargılar var mı? İkincisi, açıklama, örnek, alıntı ya da ara bilgi gibi ikinci bir anlam katmanı mı geliyor? Üçüncüsü, işaretin yeri değiştiğinde cümlenin anlamı veya vurgusu değişiyor mu? Bu üç kontrol, ezbere dayalı yaklaşımın yerine işlevsel bir okuma sağlar.

1. Noktalama ve Söz Dizimi İlişkisi

Virgül, noktalı virgül, iki nokta ve çizgiler özellikle cümle ögeleri arasındaki sınırları belirginleştirir. Ancak her doğal durak virgülle gösterilmez. Türkçede özne ile yüklem arasına, fiille nesnesi arasına veya edat gruplarının içine gerekçesiz virgül koymak anlatımın akışını bozabilir. Bu nedenle “okurken durdum, virgül koyayım” yaklaşımı yerine işaretin dil bilgisel görevine bakılmalıdır.

2. Noktalama ve Anlam İlişkisi

Noktalama kimi zaman sözcüklerin anlamını değiştirmez fakat hangi sözcüğün hangi ögeye bağlandığını değiştirir. Bu durum özellikle sıfat–isim ilişkilerinde, zamirlerde, hitaplarda ve uzun cümlelerde görülür. “Oku, baban gibi tembel olma.” ile “Oku baban gibi, tembel olma.” örneklerinde aynı sözcükler farklı noktalama düzenleriyle farklı yorumlara açılır. Bu nedenle noktalama, anlam bilgisinin de bir parçasıdır.

3. Noktalama ve Metin Türü

Aynı işaret farklı metin türlerinde farklı yoğunlukta kullanılabilir. Akademik metinlerde iki nokta ve noktalı virgül kavramsal sınıflandırmaları düzenlemeye yardımcı olurken edebî metinlerde üç nokta, kısa çizgi ve ünlem duygu, kesinti veya konuşma ritmini gösterebilir. Haber metninde ise gereksiz ünlem ve üç nokta tarafsızlığı zedeleyebilir. Dolayısıyla noktalama yalnız “doğru–yanlış” meselesi değil, aynı zamanda metin türüne uygunluk meselesidir.

4. Akademik Yazıda En Çok Yapılan Noktalama Hataları

• Özne ile yüklem arasına gereksiz virgül koymak: “Araştırmanın temel amacı, öğrencilerin dil kullanımını incelemektir.” cümlesinde özne kısa ve açık ise virgül gereksizdir.
• İki nokta öncesini eksik bırakmak: İki noktadan önce gelen bölüm kendi başına anlamlı bir yapı oluşturmalıdır. “Şunlar: açıklık, duruluk, akıcılık.” yerine “İyi anlatımın üç temel özelliği vardır: açıklık, duruluk ve akıcılık.” daha güçlüdür.
• Noktalı virgülü virgül yerine süs amacıyla kullanmak: Noktalı virgül, genellikle içinde virgül bulunan grupları veya anlamca yakın ama yapısal olarak belirgin biçimde ayrılması gereken yargıları düzenler.
• Dolaylı soruya soru işareti koymak: “Sınavın ne zaman yapılacağını merak ediyorum.” doğrudan soru olmadığı için nokta ile biter.
• Kurum adlarına gelen ekleri kesmeyle ayırmak: “Türk Dil Kurumundan”, “Türkiye Büyük Millet Meclisine” biçimleri kesmesiz yazılır.

En Çok Karıştırılan Noktalama Kuralları

• Virgül, eş görevli sözcükleri ve sıralı cümleleri ayırır; ancak ve, veya, yahut bağlaçlarından önce-genellikle-sonra kullanılmaz.
• Kesme işareti, özel adlara gelen çekim eklerini ayırır; kurum adlarına gelen ekler çoğu durumda kesmeyle ayrılmaz.
• Nokta, tamamlanmış cümlelerin sonunda, bazı kısaltmalarda, tarih ve saat yazımlarında kullanılır.
• İki nokta, açıklama ve örnek verilecek cümlelerden sonra kullanılır.
• Üç nokta, tamamlanmamış anlatımlarda ve alıntılarda çıkarılan bölümlerin yerine kullanılır.

1. Nokta ( . )

1. Tamamlanmış olan cümlelerin sonuna konur:

• Deniz, bir okyanus ile bağı olan ve büyük bir alanı kaplayan ve genellikle tuzlu olan su birikintisidir.

2. Bazı kısaltmaların sonuna konur:

• Alb. (albay), Dr. (doktor), Yrd. Doç. (yardımcı doçent), Prof. (profesör), Cad. (cadde), Sok. (sokak), s. (sayfa), sf. (sıfat), vb. (ve başkası, ve benzeri, ve benzerleri, ve bunun gibi), Alm. (Almanca), Ar. (Arapça), İng. (İngilizce) vb.

3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

• II. Mehmet, XIV. Louis, XV. yüzyıl; 2. Cadde, 20. Sokak, 4. Levent vb.

4. Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur:

• 3, 4 ve 7. maddeler; XII – XIV. yüzyıllar arasında vb.

5. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur:

• I. 1. A. a. vb.

6. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

• 29.5.1453, 29.X.1923 vb.UYARI: Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz: 29 Mayıs 1453, 29 Ekim 1923 vb.

7. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

• Tren 09.15’te kalktı.
• Toplantı 13.00’te başladı.

8. Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna nokta konur:

• Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara, 1960.

9. Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:

• 1.000, 326.197, 49.750.812 vb.

10. Genel Ağ adreslerinde nokta kullanılır:

• http://tdk.org.tr.

---

2. Virgül ( , )

1. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:

• Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak, aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi oldum. (Halide Edip Adıvar)
• Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller / Dillenmiş ağızlarda tutuk dilli gönüller (Faruk Nafiz Çamlıbel).

2. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

• Oraları ben gördüm, çok beğendim.
• Petrol fiyatları arttı, araba satışları azaldı.

3. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur:

• Fadime Hanım, merdivenlerde askerden gelen oğlunun ayak seslerini duyar duymaz koltuğundan fırlamış ve ona kapıyı kendi eliyle açmaya gelmişti.

4. Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur:

• Zemin bu kadar koyu bir kırmızıya dönüşünce, bir an için de olsa, belirginliğini yitiriverdi sivilceleri. (Elif Şafak).

5. Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur:

• Akşam, yine akşam, yine akşam, / Göllerde bu dem bir kamış olsam! (Ahmet Haşim).

6. Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur:

• Ankara’ya yarın gideceğim, dedi.
• Aç karnına sigara içmekle hiç de iyi etmiyorsun, dedi. (Necati Cumalı).

7. Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur:

• — Bu akşam Datça’ya gidiyor musunuz, diye sordu.

8. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:

• Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e, — Bu anahtar köşkü de açar, dedi. (Ömer Seyfettin).

9. Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur:

• Peki, gideriz.
• Olur, ben de size katılırım.
• Hayhay, memnun oluruz.
• Haydi, geç kalıyoruz.

10. Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

• O, genç fakat ihtiyar görünen bir adamcağızdır.
• Bu gece, eğlenceleri onları iyiden iyiye rahatsız etmeye başlamıştı.

11. Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur:

• Efendiler, bilirsiniz ki hayat demek, mücadele, müsademe demektir. (Atatürk)
• Sayın Başkan, Sevgili Kardeşim, Değerli Arkadaşım.

12. Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır:

• 7,4 şiddetindeki deprem halkı sokağa döktü.
• 3,5 kg şeker var.

13. Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konur:

• Ancak yemekte bir karara varıp, arkadaşına dikkatli dikkatli bakarak konuştu.UYARI: Metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra (tek başına ise) virgül konmaz:
  • Cumaları bahçede buluştukça kıza kendisinin adi bir mektep talebesi olmadığını anlatmaya çalışıyordu. (Halide Edip Adıvar).

14. Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur:

• Bu, benim gibi yazarlar için hiç kolay olmaz.
• O, eski defterleri çoktan kapatmış.

15. Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur:

• Falih Rıfkı ATAY, Tuna Kıyıları, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938.UYARI: Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur: ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.

UYARI: Metin içinde ve, veya, yahut, ya…ya bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz. UYARI: Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz: Hem gider hem ağlar. UYARI: Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan da/de bağlacından sonra virgül konmaz. UYARI: Metin içinde -ınca/-ince anlamıyla zarf-fiil görevinde kullanılan mı/mi ekinden sonra virgül konmaz. UYARI: Şart ekinden sonra virgül konmaz.

---

3. Noktalı Virgül ( ; )

1. Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:

• Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül, Yonca adları verilir.
• Türkiye, İngiltere, Azerbaycan; Ankara, Londra, Bakü.

2. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

• Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.
• At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. (Atasözü).

3. İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir:

• Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu. (Yahya Kemal Beyatlı).

---

4. İki Nokta ( : )

1. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

• Milli Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.

2. Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur:

• Bu kararın istinat ettiği en kuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. (Atatürk).

3. Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır:

• a:ile, ka:til, usu:le, i:cat.

4. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:

• Bilge Kağan: Türklerim, işitin!
• Koro: Göğe erer başımız başınla senin!.

5. Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:

• Ziraatçı sayar: — Yulaf, pancar, zerzevat, tütün… (Falih Rıfkı Atay).

6. Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

• http://tdk.org.tr.

7. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

• 56:8=7, 100:2=50 vb.

---

5. Üç Nokta ( … )

1. Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

• Ne çare ki çirkinliği hemencecik ve herkes tarafından görülüveriyordu da bu yanı… (Tarık Buğra).

2. Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:

• Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.
• Arabacı B…’a yaklaştığını söylüyor….

3. Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur:

• … derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı….

4. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur:

• Sana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz! (Faruk Nafiz Çamlıbel).

5. Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:

• Koca Ali… Koca Ali, be!.. (Ömer Seyfettin).UYARI: Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir: Gök ekini biçer gibi!…

6. Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:

• — Kimsin? — Ali… — Hangi Ali? — ….UYARI: Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.

---

6. Soru İşareti ( ? )

1. Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur:

• Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı? (Faruk Nafiz Çamlıbel).

2. Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur:

• Gümrükteki memur başını kaldırdı: — Adınız?.

3. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:

• Yunus Emre (1240?-1320), (Doğum yeri: ?) vb.

UYARI: mı/mi ekini alan yan cümle temel cümlenin zarf tümleci olduğunda cümlenin sonuna soru işareti konmaz: Akşam oldu mu sürüler döner. UYARI: Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur: Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı?.

---

7. Ünlem İşareti ( ! )

1. Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur:

• Hava ne kadar da sıcak!
• Aşk olsun!.

2. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:

• Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri! (Atatürk).UYARI: Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.

3. Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:

• İsteseymiş bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş (!).
• Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.

---

8. Kısa Çizgi ( – )

1. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.

2. Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur, bitişik yazılır:

• Küçük bir sürü -dört inekle birkaç koyun- köye giren geniş yolun ağzında durmuştu.

3. Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır:

• al-ış, dur-ak, gör-gü-süz-lük.

4. Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:

• al-, dur-, gör-; başar-, kana-.

5. İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur:

• -ak, -den, -ış, -lık; -ımsa-, -la-.

6. Heceleri göstermek için kullanılır:

• a-raş-tır-ma, bi-le-zik, prog-ram.

7. Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır:

• Aydın-İzmir yolu, 09.30-10.30, 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı, Türkçe-Fransızca Sözlük.UYARI: Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde araya kısa çizgi konmaz: Üç beş kişi geldi.

8. Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır:

• 50-20=30.

9. Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır:

• -272 santigrat.

---

9. Uzun Çizgi ( — )

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir:

• Frankfurt’a gelene herkesin sorduğu şunlardır: — Eski şehri gezdin mi? — Goethe’nin evini gezdin mi?.

NOT: Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir. UYARI: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.

---

10. Eğik Çizgi ( / )

1. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur:

• Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

2. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:

• Altay Sokağı No.: 21/6 Kurtuluş / ANKARA.

3. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

• 18/11/1969, 15/IX/1994 vb.

4. Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır:

• -a/-e, -an/-en, -lık/-lik.

5. Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

• http://tdk.gov.tr.

6. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

• 70/2=35.

7. Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken eğik çizgi araya boşluk konulmadan kullanılır:

• g/sn (gram/saniye).

---

11. Ters Eğik Çizgi ( \ )

Bilişim uygulamalarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırt etmek için kullanılır:

• C:\Belgelerim\Türk İşaret Dili\Kitapçık.indd.

---

12. Tırnak İşareti ( “ ” )

1. Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:

• Atatürk’ün “Türk dili, Türk milletinin kalbidir, zihnidir.” sözü yazılıdır.UYARI: Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır.

2. Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır:

• Yeni bir “barış taarruzu” başladı.

3. Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır:

• Bugün öğrenciler “Kendi Gök Kubbemiz” adlı şiiri incelediler.UYARI: Cümle içerisinde özel olarak belirtilmek istenen sözler, kitap ve dergi adları ve başlıkları tırnak içine alınmaksızın eğik yazıyla dizilerek de gösterilebilir.

4. Bilimsel çalışmalarda künye verilirken makale adları tırnak içinde yazılır. > UYARI: Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz: Elif Şafak’ın “Bit Palas”ını okudunuz mu?.

---

13. Tek Tırnak İşareti ( ‘ ’ )

Tırnak içinde verilen cümlenin içinde yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü, ibareyi belirtmek için kullanılır:

• Edebiyat öğretmeni “Şiirler içinde ‘Han Duvarları’ gibisi var mı?” dedi.

---

14. Denden İşareti ( ” )

Bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında veya bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin, söz gruplarının ve sayıların tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır:

• a. Etken fiil b. Edilgen ” c. Dönüşlü “.

---

15. Yay Ayraç ( ( ) )

1. Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır:

• Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile….

2. Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır:

• Yunus Emre’nin (1240?-1320)….

3. Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır:

• İhtiyar — (Yavaş yavaş Kaymakam’a yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi?.

4. Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır.

5. Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.

6. Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır:

• Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.

7. Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır:

• 1496 (?) yılında doğan Fuzuli….

8. Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur:

• 1. A) a).

---

16. Köşeli Ayraç ( [ ] )

1. Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır:

• Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.

2. Metin aktarmalarında, çevirilerde, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır:

• “Eldem, Osmanlıda en önemli fark[ın]…”.

3. Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır:

• Reşat Nuri [Güntekin]….

---

17. Kesme İşareti ( ’ )

1. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:

• Kurtuluş Savaşı’nı, Atatürk’üm, Türkiye’mizin, Fatih Sultan Mehmet’e, Muhibbi’yle, Gül Baba’ya, Sultan Ana’nın, Yurdakul’dan, Kâzım Karabekir’i, Yunus Emre’yi vb.
• UYARI: Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır: Hisar’dan, Boğaz’dan vb.
• UYARI: Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan sözlerin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır: Bu Kanun’un 17. maddesi….
• UYARI: Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır: Yunus Emre’nin (1240?-1320).
• UYARI: Ek getirildiğinde Avrupa Birliği kesme işareti ile kullanılır: Avrupa Birliği’ne….
• UYARI: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Bakanlar Kurulunun….
• UYARI: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Ahmetler, Mehmetler, Türklerin, Türklüğün….
• UYARI: Sonunda p, ç, t, k ünsüzlerinden biri bulunan özel adlara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde kesme işaretine rağmen son ses yumuşatılarak söylenir: Ahmedi (Ahmet’i), Sinobu (Sinop’u).
• UYARI: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

2. Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:

• Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye.

3. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:

• TBMM’nin, TDK’nin, BM’de, ABD’de, TV’ye.

4. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:

• 1985’te, 8’inci madde, 2’nci kat; 7,65’lik.

5. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur:

• Başvurular 17 Aralık’a kadar sürecektir.
• 12 Temmuz 2010 Pazartesi’nin….

6. Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:

• Bir ok attım karlı dağın ardına / Düştü m’ola sevdiğimin yurduna…
• Engel aramızı açtı n’eyleyim (Karacaoğlan).

7. Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:

• a’dan z’ye kadar, Türkçede -lık’la yapılmış sözler.

Noktalama İşaretleri Konusuna Nasıl Çalışılır?

Noktalama işaretleri çalışılırken yalnızca kuralları ezberlemek yeterli değildir. Her işaretin cümle içindeki anlam ilişkisini nasıl düzenlediği görülmelidir. Özellikle virgül, noktalı virgül, iki nokta, kesme işareti ve tırnak işareti sınavlarda sık karıştırılır. Bu nedenle konu anlatımı okunduktan sonra örnek cümleler üzerinde uygulama yapılmalı ve ardından çalışma soruları çözülmelidir.

Üniversite Türk Dili sınavlarında noktalama işaretleri genellikle yazım kuralları, anlatım bozuklukları ve cümle bilgisiyle birlikte değerlendirilir. Bu yüzden konuyu Türk Dili 1 ders notları içindeki diğer başlıklarla birlikte tekrar etmek başarıyı artırır.

📝 Noktalama Test 3 · İleri Düzey · 10 Soru

1. Aşağıdakilerin hangisinde virgül anlam belirsizliğini gidermek amacıyla kullanılmıştır?

A) Genç, öğretmeni görünce ayağa kalktı.
B) Ali, Ayşe ve Mehmet geldi.
C) Sayın Başkan, söz almak istiyorum.
D) Kitabı okudu, not aldı.
E) Evet, katılıyorum.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — Virgül “genç” sözcüğünün özne olduğunu belirginleştirir.

2. Noktalı virgülün en uygun kullanıldığı seçenek hangisidir?

A) Bu konu; önemlidir.
B) Roman, hikâye, tiyatro; makale, deneme, fıkra farklı türlerdir.
C) Öğrenciler; sınıfa girdi.
D) Kitap; masadaydı.
E) Yazar; konuştu.

Cevabı göster

Doğru cevap: B — İçinde virgüller bulunan iki grup noktalı virgülle ayrılmıştır.

3. “Üç ölçüt önemlidir açıklık duruluk ve tutarlılık.” cümlesinin doğru noktalaması hangisidir?

A) Üç ölçüt önemlidir, açıklık duruluk ve tutarlılık.
B) Üç ölçüt önemlidir; açıklık, duruluk ve tutarlılık.
C) Üç ölçüt önemlidir: açıklık, duruluk ve tutarlılık.
D) Üç ölçüt önemlidir. açıklık, duruluk ve tutarlılık.
E) Üç ölçüt önemlidir açıklık; duruluk ve tutarlılık.

Cevabı göster

Doğru cevap: C — Açıklama ve sıralama öncesinde iki nokta kullanılır.

4. Aşağıdakilerin hangisinde soru işareti gereksizdir?

A) Hangi kitabı seçtin?
B) Sınav ne zaman?
C) Bunu sen mi yazdın?
D) Neden geç kaldığını merak ediyorum?
E) Kim konuşacak?

Cevabı göster

Doğru cevap: D — Dolaylı soru, doğrudan soru işaretiyle bitmez.

5. Kesme işaretinin yanlış kullanıldığı seçenek hangisidir?

A) Ankara’ya gittik.
B) 1923’te ilan edildi.
C) Ahmet’in kitabı.
D) TBMM’de görüşüldü.
E) Türk Dil Kurumu’ndan bilgi alındı.

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumundan.

6. İki noktanın doğru kullanıldığı seçenek hangisidir?

A) Sonuç açıktı: plan yeniden hazırlanmalıydı.
B) Öğrenciler: içeri girdi.
C) Kitap: masadaydı.
D) Yazar: konuştu.
E) Ders: bitti.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — İlk bölüm tamamlanmış bir yargıdır ve ardından açıklama gelir.

7. Tırnak içindeki alıntının doğru noktalaması hangisidir?

A) Öğretmen, “Sınav yarın.”, dedi.
B) Öğretmen, “Sınav yarın.” dedi.
C) Öğretmen “Sınav yarın”. dedi.
D) Öğretmen, Sınav yarın.” dedi.
E) Öğretmen, “Sınav yarın dedi.”

Cevabı göster

Doğru cevap: B — Alıntının sonundaki nokta tırnak içinde kalır.

8. Virgülün ara sözü ayırdığı seçenek hangisidir?

A) Yazar, romanında bireyi işler.
B) Evet, geleceğim.
C) Bu görüş, bana göre, yeniden ele alınmalı.
D) Ali, Ayşe ve Can geldi.
E) Ders bitti, öğrenciler çıktı.

Cevabı göster

Doğru cevap: C — “Bana göre” ara sözdür.

9. Üç noktanın uygun olmadığı kullanım hangisidir?

A) Söyleyecek çok şeyim vardı ama…
B) Eski evler, sokaklar, insanlar…
C) Keşke o gün…
D) Toplantı başladı… herkes yerine oturdu.
E) Bir bilsen neler oldu…

Cevabı göster

Doğru cevap: D — İki tamamlanmış yargı arasında üç nokta kullanılmamalıdır.

10. Uzun çizginin konuşma çizgisi olarak kullanıldığı seçenek hangisidir?

A) Ankara—İstanbul yolu.
B) Yazım—noktalama ilişkisi.
C) Ders—başladı.
D) Yazar—konuştu.
E) — Bu soruyu çözdünüz mü?

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Satır başındaki konuşmalarda uzun çizgi kullanılır.

Cevap anahtarı: A · B · C · D · E · A · B · C · D · E

📰 Noktalama Test 4 · Akademik Yazı & Medya · 10 Soru

1. Akademik bir cümlede hangi kullanım daha uygundur?

A) Araştırmanın temel amacı öğrencilerin yazma becerilerini incelemektir.
B) Araştırmanın temel amacı, öğrencilerin yazma becerilerini incelemektir.
C) Araştırmanın temel amacı; öğrencilerin yazma becerilerini incelemektir.
D) Araştırmanın temel amacı: öğrencilerin yazma becerilerini incelemektir.
E) Araştırmanın temel amacı… öğrencilerin yazma becerilerini incelemektir.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — Kısa ve açık özne ile yüklem arasına gereksiz virgül konmaz.

2. Haber dilinde tarafsızlık açısından en sorunlu kullanım hangisidir?

A) Toplantı saat 14.00’te başladı.
B) İnanılmaz karar açıklandı!
C) Açıklamada üç madde yer aldı.
D) Bakan soruları yanıtladı.
E) Rapor kamuoyuyla paylaşıldı.

Cevabı göster

Doğru cevap: B — Gereksiz ünlem ve değer yargısı haber dilinin tarafsızlığını zedeleyebilir.

3. Kaynakçada makale adını cümle içinde göstermek için en uygun kullanım hangisidir?

A) Dil ve Kültür ilişkisi başlıklı makale incelendi.
B) Dil ve Kültür: İlişkisi başlıklı makale incelendi.
C) “Dil ve Kültür İlişkisi” başlıklı makale incelendi.
D) Dil; ve Kültür İlişkisi başlıklı makale incelendi.
E) Dil… ve Kültür İlişkisi başlıklı makale incelendi.

Cevabı göster

Doğru cevap: C — Makale ve yazı adları cümle içinde tırnakla gösterilebilir.

4. Hangisinde açıklama öncesi işaret yanlış seçilmiştir?

A) Üç konu vardır: yazım, noktalama ve anlatım.
B) Sonuç şudur: çalışma yeniden yapılmalıdır.
C) İki ölçüt önemlidir: doğruluk ve tutarlılık.
D) Araştırmanın amacı; öğrencilerin dil kullanımını incelemektir.
E) Şu başlıklar ele alındı: dil, kültür, düşünce.

Cevabı göster

Doğru cevap: D — Özne ile yüklem arasına noktalı virgül konmaz.

5. Bir haber başlığında hangisi noktalama bakımından daha uygundur?

A) Bakan: yeni programı açıkladı.
B) Bakan, yeni programı: açıkladı.
C) Bakan; yeni programı açıkladı.
D) Bakan… yeni programı açıkladı.
E) Bakan yeni programı açıkladı.

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Basit özne-yüklem yapısında ek işaret gerekmez.

6. Aşağıdaki akademik cümlelerin hangisinde iki nokta işlevsel kullanılmıştır?

A) Bulgular iki grupta toplanmıştır: biçimsel ve anlamsal bulgular.
B) Bulgular: araştırmacılar tarafından incelendi.
C) Araştırmacılar: verileri sınıflandırdı.
D) Sonuçlar: önemlidir.
E) Metin: anlaşılırdır.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — İlk bölüm, ardından gelecek sınıflandırmayı haber verir.

7. Dolaylı soru içeren akademik cümle hangisidir?

A) Öğrenciler neden hata yaptı?
B) Öğrencilerin neden hata yaptığı araştırıldı.
C) Hangi yöntem kullanıldı?
D) Sonuç neydi?
E) Kimler katıldı?

Cevabı göster

Doğru cevap: B — Dolaylı soru nokta ile tamamlanır.

8. Aşağıdaki haber cümlelerinin hangisinde virgül hitap için kullanılmıştır?

A) Yetkililer, açıklama yaptı.
B) Haber yayımlandı, tartışma başladı.
C) Değerli izleyiciler, gelişmeleri aktarmaya devam ediyoruz.
D) Ali, Ayşe ve Mehmet konuştu.
E) Evet, açıklama geldi.

Cevabı göster

Doğru cevap: C — “Değerli izleyiciler” hitap sözüdür.

9. Akademik metinde hangisinde noktalı virgül grupları ayırmak için kullanılmıştır?

A) Araştırma; tamamlandı.
B) Dil; önemlidir.
C) Öğrenciler; katıldı.
D) Birinci grupta roman, hikâye, şiir; ikinci grupta makale, deneme, eleştiri incelendi.
E) Bulgular; açıklandı.

Cevabı göster

Doğru cevap: D — Virgüllü iki grup noktalı virgülle ayrılmıştır.

10. Haber metninde alıntı kullanımının doğru olduğu seçenek hangisidir?

A) Yetkili, “Çalışmalar sürüyor”, dedi.
B) Yetkili “Çalışmalar sürüyor”. dedi.
C) Yetkili, Çalışmalar sürüyor.” dedi.
D) Yetkili, “Çalışmalar sürüyor dedi.”
E) Yetkili, “Çalışmalar sürüyor.” dedi.

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Alıntı ve nokta tırnak içinde doğru biçimde verilmiştir.

Cevap anahtarı: A · B · C · D · E · A · B · C · D · E

🧠 Noktalama Test 5 · Karma Zor · 10 Soru

1. Aşağıdakilerin hangisinde tüm noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır?

A) Öğretmen, “Yarın üç konu işleyeceğiz: yazım, noktalama ve anlatım.” dedi.
B) Öğretmen “Yarın üç konu işleyeceğiz; yazım, noktalama ve anlatım.” dedi.
C) Öğretmen, “Yarın üç konu işleyeceğiz, yazım noktalama ve anlatım.” dedi.
D) Öğretmen, Yarın üç konu işleyeceğiz: yazım, noktalama ve anlatım.” dedi.
E) Öğretmen, “Yarın üç konu işleyeceğiz: yazım, noktalama ve anlatım”, dedi.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — Alıntı, iki nokta ve sıralama doğru kurulmuştur.

2. “Ne zaman geleceğini bilmiyorum.” cümlesiyle ilgili doğru yargı hangisidir?

A) Sonuna soru işareti gelmelidir.
B) Dolaylı soru olduğu için nokta ile biter.
C) İki nokta ile bitmelidir.
D) Ünlem gerekir.
E) Üç nokta zorunludur.

Cevabı göster

Doğru cevap: B — Cümle doğrudan soru değildir.

3. Hangisinde kesme işareti kullanılmamalıdır?

A) Ankara’ya
B) 2026’da
C) Türkçenin
D) Ahmet’in
E) TBMM’de

Cevabı göster

Doğru cevap: C — Dil adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

4. Hangisinde virgülün kaldırılması gerekir?

A) Hayır, gelmeyeceğim.
B) Ali, Ayşe ve Can geldi.
C) Sayın Hocam, bir sorum var.
D) Eğer zamanın varsa, konuşalım.
E) Kitabı okudu, not aldı.

Cevabı göster

Doğru cevap: D — Şart ekinden sonra virgül konmaz.

5. Hangisinde noktalı virgül yerine virgül kullanılmalıdır?

A) Meyveler: elma, armut; sebzeler: domates, biber.
B) Bazıları yazıma; bazıları noktalamaya çalıştı.
C) İstanbul, Ankara, İzmir; Paris, Roma, Berlin.
D) Sınıfta Ali, Ayşe; bahçede Can, Elif vardı.
E) Metin açık; sade ve anlaşılırdı.

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Eş görevli sıfatlar virgülle ayrılır.

6. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde üç nokta anlamlı bir eksiltme oluşturur?

A) Söylemek istediğim o kadar çok şey var ki…
B) Sınav başladı… öğrenciler yazdı.
C) Ders bitti… herkes çıktı.
D) Kitabı aldı… masaya koydu.
E) Kapı açıldı… içeri girdi.

Cevabı göster

Doğru cevap: A — Söz bilinçli biçimde tamamlanmadan bırakılmıştır.

7. Hangi cümlede virgül sıralı cümleleri ayırmıştır?

A) Ali, Ayşe ve Can geldi.
B) Kapı açıldı, öğrenciler sınıfa girdi.
C) Evet, geliyorum.
D) Sayın Başkan, söz istiyorum.
E) Bu görüş, bana göre, yanlıştır.

Cevabı göster

Doğru cevap: B — İki ayrı yargı virgülle ayrılmıştır.

8. Hangi cümlede iki nokta açıklama işlevindedir?

A) Öğrenciler: geldi.
B) Kitap: masadaydı.
C) Tek bir sorun vardı: zaman yetersizdi.
D) Yazar: konuştu.
E) Sınav: başladı.

Cevabı göster

Doğru cevap: C — İkinci bölüm ilk yargıyı açıklar.

9. Hangi seçenekte yay ayraç bilgi eklemek için kullanılmıştır?

A) Ankara’ya (gideceğiz.
B) Ankara’ya gideceğiz).
C) Ankara) başkenttir (.
D) Yunus Emre (1240?-1320) Türk şiirinin önemli adlarındandır.
E) Yunus Emre 1240?-(1320) önemli bir şairdir.

Cevabı göster

Doğru cevap: D — Tarih bilgisi ana cümlenin dışında ek bilgi olarak verilmiştir.

10. Aşağıdakilerin hangisinde noktalama, cümlenin anlamını doğrudan değiştirmektedir?

A) Ders bugün yapılacak.
B) Kitap masada duruyor.
C) Öğrenciler sınıfa girdi.
D) Toplantı saat onda başladı.
E) Genç, öğretmeni görünce sevindi.

Cevabı göster

Doğru cevap: E — Virgül, “genç”in özne mi sıfat mı olduğuna ilişkin yorumu değiştirir.

Cevap anahtarı: A · B · C · D · E · A · B · C · D · E